مجتبى ملكى اصفهانى
83
فرهنگ اصطلاحات اصول ( فارسى )
- حجيّت اصل احتياط عقلى : در حجيّت يا عدم حجيّت اصل احتياط عقلى اصوليين قائل به تفصيل شدهاند . و اين تفصيل ناشى از صور مختلف شبهه و ملاحظه ادلّه ديگر است . توضيح مطلب : شبهه چند صورت دارد : 1 - شبهه ابتدايى باشد . مثل اينكه انسان شك كند در وجوب يا عدم وجوب نماز عيد . البته قبل از جستجو كردن از دليل حكم . 2 - علم اجمالى به تكليف دارد . ولى در تعيين فرد معين ترديد دارد . مثل اينكه مىداند روز جمعه يك نماز بر او واجب است ، ولى نمىداند نماز ظهر است يا نماز جمعه ؟ 3 - علم تفصيلى به تكليف دارد . ولى در تحقق امتثال امر مولا شك دارد ، مثل اينكه به وجوب نماز يقين دارد ولى در سقوط تكليف به واسطه اين نمازى كه بجا آورد شك دارد زيرا مردد است كه آيا اين نماز را با رعايت تمام جهات بجا آورد يا نه ؟ مقتضاى قاعده عقلى : در سه صورت فوق ، مقتضاى قاعده عقلى احتياط است زيرا هرگاه براى تعيين مقدار واجب اطاعت مولا به عقل مراجعه كنيم ، عقل حكم مىكند كه خداوند حق اطاعت بر بندگان دارد و بر همين اساس بايد بنده علاوه بر انجام تكاليف معلوم ، تكاليف احتمالى را نيز انجام دهد . اين انجام تكاليف معلوم و احتمالى مقتضاى حق اطاعت خداوند بر بندگان است كه عقل به آن حكم